දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්‍ෂණ

  • Sharebar

අපගේ තථාගත සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙතිසක් මහා පුරිස ලකුණින් හා අසූවක් අනුව්‍යන්ජනයනගෙන් සමන්විත වූ බව බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ නොයෙක් තැන සඳහන් වේ. මේ මහා පුරුෂ සංකල්පය ප්‍රාග් බෞද්ධ භාරතයේ ක්‍රියාත්මක වූ බ්‍රාහ්මණ සම්ප්‍රදාය තුළ ද පැවති පිළිගැනීමක් සේ පෙනේ

සුත්ත නිපාතයේ සේල සූත්‍රයේද, මජ්ජම නිකායේ බ්‍රහ්මායු සූත්‍රයේද දක්වා ඇති පරිදි මේ දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්‍ෂණ සහිත පුද්ගලයින් ඉතා පින්වන්ත මෙන්ම බලවන්ත පුද්ගලයන් සේ දක්වා තිබේ. ඒ අනුව සූත්‍ර පිටකයේ දිග්සඟියේ (දීඝනිකාය) ලක්ඛණ සූත්‍රයේ දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්‍ෂණ දක්වා ඇත්තේ මෙලෙසය.

තුන්ලෝකස්වාමී වූ අප තථාගතයන් වහන්සේගේ ඒ උතුම් පුරුෂ ලක්ෂණ ගැඹුරින් අධ්‍යනය කිරීමට දීඝනිකායේ ලක්ඛණ සූත‍්‍රය, මහාප‍්‍රදාන සූත‍්‍රය, බ‍්‍රහ්මායු සූත‍්‍රය, සේල සූත‍්‍රය, සුත්ත නිපාතයේ වත්ථු ගාථා සහ පශ්චාත් කාලීන කෘතියක් වන පජ්ජමධු නම් කාව්‍ය ග‍්‍රන්ථය, යන ග්‍රන්ථ පාලි මූලාශ්‍ර වේ මෙන්ම පාලි මූලාශ්‍ර හැරුණු විට මේ ලක්‍ෂණ පිළිබඳ මහා වස්තුව (කි‍්‍ර.ව. 2 –4 ) සංක්ෂේප විස්තරයක්ද ලලිත විස්තරයේදී (කි‍්‍ර.පූ. 1 – කි‍්‍ර.ව. 2 ) දෙතිස් ලක්‍ෂණ පිළිබඳ සම්පූර්ණ විස්තරයක්ද අසූවක් අනුව්‍යඤ්ජනයන් ගැන විවරණයක් ද ඉදිරිපත් කරයි.

1.       සුප්පතිට්ඨිත පාදො  -  සුප්පතිට්ඨිත ඇති බව.

                               

මනාව පිහිටි පාද - සු + පතිට්ඨිත + පාද  =  සුප්පතිට්ඨිත  වේ. “සු“ යන විශේෂණයෙනි පිළිබිඹුවන්නේ මනාසේ යන්නයි. එසේනම් තුන්ලෝකාග්‍ර සම්බුදු පියාණන් වහන්සේගේ ඒ සිරි පාද පද්ම යුග්මයෝ මනාසේ වක්‍ර රහිතව සමව පිහිටා ඇත. එමෙන්ම මෙම ලක්‍ෂණ පිළිබඳ විවරණය කරන සුමංගල විලාසිනී අටුවාවෙහි සටහන් පරිදි  ‘අන් අයගේ පතුල් බිම තබන විට අග කොටස හෝ විලුඹ හෝ එක් පැත්තක් පළමුවෙන් පොළොව ස්පර්ශ කරයි. මැද හිස් ය. ඔසවන විටත් අග හෝ විලුඹ හෝ කොසටක්ව එසවේ. බුදුන්වහන්සේගේ පතුල් වූ කලි රන් මිරිවැඩියක් සේ එකවර බිම වදී. එකවරම පොළොවෙන් එසවේ’  මෙම විශේෂ ලක්‍ෂණය වර්ණනා කෙරෙන ජිනාලංකාර වණ්ණනාව හා ධර්මප‍්‍රදීපිකාව මෙසේ විවරණය කරයි. ‘බුදුන්වහන්සේ ගමන් කරන විට පොළවේ උස්තැන් පහත්ව පහත් තැන් උස්ව සමතලා බිමක මෙන් ඒකාකාර වේ. අතිපරිශුද්ධ උත්මයාණන් වහන්සේ ගමන් කරන විට අතිශයින් මෘදු වූ පතුල් තල සමසේ පොළොවේ ස්පර්ශ වන අතර දුහුවිල්ලෙන් දුර්වර්ණ වේ.’ පජ්ජමධුව හැම තැනම මනාව පිහිටන්නා වූ ශ්‍රී පාදය වර්ණනා කරනුයේ රන්වන් වූ සියුම් සිවියෙන් සෞම්‍ය වූ ඉදිබුවෙකුගේ පිටක් මෙන් ක‍්‍රමයෙන් උස්ව බබළන බවයි. ලක්ඛණ සූත‍්‍රය මෙම ලක්‍ෂණය විවරණය කරමින් මෙය ලොව පහල වන සෑම බුදුරදුන් කෙරෙහිම දක්නට ලැබෙන උතුම් පුරුෂ ලක්ෂණ වලින් එකකි