mqrdKfha rcjre m;alrkq ,enQ fuu ;k;=r ì%;dkH md,lhka úiska jevjiï rdcldß l%uh fjkia fldg we;s lrk ,o l%u mßmdáh wkqj Pkaohlska f;dard m;alr .kakd ;k;=rlg mßj¾;kh úh' YS% o<od ud,s.dfõ Ñrd.; idïm%odhsl o<od mqoisß;a wdrlaId fldg /l .ekSug wod< fiajd iïmdokh yd ksYap, pxp, foam, we;=¿ idudkH mßmd,k fiajd bgq lsÍfuys,d mj;sk .sys ks, mx.= ;=< iEu w;skau m%uqL;djh ysñjkafka Èhjvk ks,fï jrhdgh' oekg 1931 fla 19 jk wd{d mk; hgf;a Èhjvk ks,fïjrhd m;alsÍu isÿ flf¾'

lkao Wvrg md,kh bx.%Siska w;g m;ajk úg l%s' j' 1814 isg 1824 olajd Èhjvk ks,fï ;k;=r lrjQfha lmqj;af;a wÈldrï ks,fï;=udh' lmqj;af;a wÈldrï ks,fï;=udf.ka mgkaf.k fï olajd Èhjvk ks,fïjre oykj fofkl= fuu W;=ï ;k;=r oerEy w;r oykjjk Èhjvk ks,fïjrhd jYfhka l%s' j' 2005 cQ,s ui 01 jk Èk m;a jQ m%§ma ks,x. oE, Èhjvk ks,fïjrhd fuu ;k;=r wo;a fydnjhs'

Èhjvk ks,fï kï jQ ks,kduh iïnkaOfhka uQ,dY% idOl ,efnkqfha uykqjr hq.fha isgh' o<od jykafia iïnkaOfhka odGdjxYfha i|yka jk whqre m%:u ks,h jYfhka —Od;=rlaLldêldߘ ;k;=r olakd ,efí' fldaÜfÜ wjika Nd.fha yd iS;djl fo,a.uq rcuyd úydrfhys o<od jykafia jevisá ld,h ;=< ysßmsáfha Èjks,fï kñka mej;s ;k;=rla .ek lshefõ'

—fldÜfg l<df,a lsis,af,a
o; ueo f.k hkak rdf<a˜

by; cklú fomofha tk —rdf<a˜ hkak o" {dk o¾Ykh kue;s lD;sfha yd Wvrg ú;a;sys Èhjvkrd< hkqfjka o" ;j;a fndfyda ;kays jHjydr.;j o mj;akd whqre Èhjvk ks,fï hk ;k;=re kduh fjkqjg fldaÜfÜ hq.fha§ Èjkrd<" Èhjvkrd< jYfhka o Ndú; jQ nj fmfka' Èjks,fï" Èhks,fï hkq o Èhjvk ks,fï hkakgu fndfyda ;kays jHjydrj mj;S'

merKs uykqjr uyjdi, iïnkaOj Èhjvk ks,fï ;k;=re ;=kla mej;sfha hehs ie,fla' tkï rcqf.a rdclSh W,amekaf.a iakdkdÈ lghq;= Ndrj yd rc;=ud wdydr .kakd wjia:djkays§ rka fld;,fhka c,h jeãu Ndrj isá uy Èhjvk ks,fï" ìfidajrekaf.a yd l=udrhkaf.a m,af,ajdy, iakdkd.drh Ndrj isá Èhjvk ks,fï yd uyrc;=ud YS% o<od ud,s.djg meñKs l,ays w;meka jeãug;a" uq¿;eka nqoaO mQcdjg meka mhsxv lsÍug yd kdkquqr ux.,a,hg kdkq mhsxv lsÍug;a" hkd§ lghq;= i|yd o<od ud,s.djg" m;afldg isá Èhjvk ks,fï jYfhks'

uq,a ld,fha§ rcq o<od mqo isß;a bgq lsÍug fmr rcqf.a oE;a fOdajkhg Èh jeãu fukau o<od f;ajdjg wjYH fnd, mek mhsxv lsÍu yd kdkq mhsxv lsÍu o Èhjvk ks,fïgu mejÍ ;snqK nj;a tu lghq;a; oekg f.mrd<g mejÍ we;s nj;a iïudk uydpd¾h wkqrdO fifkúr;ak —{dko¾Ykfha˜ i|yka lrhs'

Èhjvk ks,fï i;= ld¾hNdrhka fndfyduhla wo mj;akd wdldrhg mßj¾;kh jQfha bx.%Sis md,lhka úiska ;u rdcH j.lSfuka ñ§ l%s' j' 1853 o<od jykafiaf.a .sys Ndrldr;ajh Èhjvk ks,fï fj; mejrekdg miqjh'

YS% o<od ud,s.dfõ .sys Ndrldrjrhd jYfhka YS% o<od jykafia jevisák rka lr`vqj, m%:u uyrka lr`vqfõ rka h;=r Ndrldrjrhd Èhjvk ks,fïjrhdh" th jkdys mQ¾jdlD; mqKH n, uysufhka ,efnk Nd.Hhla fldg ie,fla' tod o<od jykafiaf.a tlu .sys Ndrlrejd jYfhka rc;=ud i;=j ;snQ ish¨u j.lSï iïNdrhNdrhka 1853 ka miq .sysNdrldr Èhjvk ks,fïjrhd fj; mejÍ we;' o<od jykafiaf.a wdrlaIdj" o<od uyrka lr`vqfõ rka h;=r Ndrj isàu" o<od m%o¾Yk meje;aùu wdÈfha§ u,aj;= wia.sß WNh uydúydrfha w;s.re uydkdhl udysñmdKka jykafia iu`. tlaj l%shd lsÍu" o<od jykafia úIfhys bIag isoaO lrkq ,nk Ñrd.; idïm%odhsl mQcd pdß;% wLKavj ksis f,i meje;aùu i|yd f;ajdldrl NslaIQka jykafia iu`. wjYH myiqlï i,id foñka" rdcldß ks,lrejka m;alr foñka yd Tjqkaf.a lghq;= fufyhjñka wod< lghq;= uekúka bgq lsÍu" jd¾Isl i;r ux.,a,hka we;=¿ fiiq ux.f,da;aijhka yd iïnkaO ish¨ mqo isß;a Ñrd.; idïm%odhsl pdß;%dkql+,j bIag isoaO lsÍu" › o<od ud,s.dj i;= ksYap, pxp, foam, iqrlaIs; fldg ksis fia md,kh lsÍu" o<od ud,s.dj ms<silr lsÍu" YS% o<od ud,s.djg wod< fiajl ldrld§ka m;alsÍu" ukd uQ,H l<ukdlrKh yd úkhdkql+, l%shdud¾. .ekSu wdÈh Èhjvk ks,fï i;= ld¾hNdrhkaf.ka iuyfrls' ^mqreI mlaIfhka muKla fiajl m;alsÍï isÿúK& Èhjvk ks,fïjrhd" fn!oaO ck;djf.a kdhlhd jYfhka rfÜ fn!oaOhka ;=< mj;akd ms<s.ekSuhs' tu kdhl;ajhg iß,k wdldrfhka ;uka i;= j.lSï iïNdrh Ñrd.; idïm%odhdka lv fkd lr ksis yeáhg bgq lsÍu o Tyqf.ka wfmalaId flf¾' YS% o<od ud,s.dfõ ish¨ whjeh úêu;a uQ,H l<ukdlrKhlska hq;=j bgq lsÍug;a jd¾Isl whjeh weia;fïka;= ksis fia ilid fn!oaO lghq;= flduidßjrhd fj; bÈßm;a lsÍug;a Tyq ne£ isà'

Èhjvk ks,fï flfkl=f.a Oqr ld,h wjqreÿ oyhla fõ'